ΠΗΓΗ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ
Έχει σωστά ειπωθεί ότι από τον Φεβρουάριο μέχρι και τον Οκτώβριο
του 1917 η Ρωσία ήταν η πιο ελεύθερη χώρα στον κόσμο. Μετά τι;… Κείμενο:
Γιώργος Ν. Οικονόμου
Έχει
γραφτεί πως κάθε ιστορία είναι και ιστορία του παρόντος. Αυτό ισχύει και για τη
Ρωσική Επανάσταση του 1917. Όχι μόνο γιατί η ιστοριογραφική αντιμετώπισή της
αντανακλά πάντοτε τις εκάστοτε πολιτικές αντιλήψεις και ιδεολογικές
αντιπαραθέσεις αλλά, κυρίως, γιατί ο σημερινός πολιτικός προσανατολισμός σε μια
άλλη πολιτική και μια άλλη κοινωνία είναι αδύνατος δίχως την εξαγωγή
συμπερασμάτων από την αποτυχία της Επανάστασης, δίχως τη γνώση των λόγων για
την αποτυχία της.
Εν
προκειμένω, αποτυχία σημαίνει εκατόμβες θυμάτων που διαφωνούσαν με την
μπολσεβίκικη αντίληψη και εξουσία, με τη λενινιστική πρακτική (1917-1921).
Αποτυχία σημαίνει την εγκαθίδρυση ενός από τα πιο αυταρχικά, ανελεύθερα και
ολοκληρωτικά καθεστώτα που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, και μάλιστα στο όνομα
του Μαρξ, του σοσιαλισμού, του κομμουνισμού και της αταξικής κοινωνίας.
Όμως
αρκετά άτομα, κοινωνικά κινήματα και πολιτικές κινήσεις συνεχίζουν να
επηρεάζονται από την αριστερά, τον μαρξισμό, τις κομμουνιστικές ιδέες και
κάνουν λόγο για «Οκτωβριανή Επανάσταση». Επιβάλλεται, λοιπόν, να γίνει μια
συζήτηση γύρω απ’ όλα αυτά.
Η επανάσταση
Κατ’
αρχάς, το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι τι σημαίνει επανάσταση. Ορίζοντάς
την με έναν γενικό τρόπο, και στο πλαίσιο που πρότεινε ο Καστοριάδης,
επανάσταση είναι η προσπάθεια, ο αγώνας των κατώτερων και μεσαίων στρωμάτων να
δώσουν στον εαυτό τους την ελευθερία, να εγκαθιδρύσουν νέους θεσμούς ανθρωπίνων
δικαιωμάτων και ελευθεριών με βάση την ισότητα και να χαράξουν στόχους και
όρια. Τέτοιες επαναστάσεις υπήρξαν: η Αγγλική (17ος αι.), η Αμερικανική, η
Γαλλική (18ος αι.) και η Ρωσική, η οποία κατεστάλη μεν αγρίως το 1905, αλλά
υπήρξε νικηφόρα τον Φεβρουάριο του 1917, αφού με τη συμμετοχή του κοινωνικού
πλήθους οδήγησε στην πτώση του τσαρικού καθεστώτος και στη διάνοιξη ενός άλλου
ορίζοντα με ελευθερίες και δικαιώματα, άγνωστα μέχρι τότε στη Ρωσία.
Πράγματι,
από τον Φεβρουάριο του 1917 άρχισε να δημιουργείται μια πρωτοφανής κι
εκπληκτική πλειάδα κινήσεων και κινημάτων, τόσο από τις παραδοσιακές δυνάμεις
(τα κόμματα, τα συνδικάτα, τους αντιπροσώπους) όσο κι από τη λαϊκή βάση, από τα
κάτω.
Στη
δεύτερη αυτή περίπτωση ανήκουν τα σοβιέτ των εργατών, αγροτών και στρατιωτών,
τα οποία αποτελούνταν από εκλεγμένους αντιπροσώπους και δημιουργήθηκαν για
πρώτη φορά το 1905 από το ίδιο το κοινωνικό πλήθος. Αυτά, όμως, δεν ήταν τα
μόνα σοβιέτ· δημιουργήθηκαν πολλά ακόμα, όπως σοβιέτ εργοστασιακών επιτροπών
μεγάλων ή μικρών εργοστασίων, σοβιέτ αντιπροσώπων γειτονιάς, εργατικού ελέγχου,
πολιτοφυλακής, επίσης κινήματα νέων και γυναικών.
